Ile podchlorynu sodu 15% potrzeba do dezynfekcji studni?

Własna studnia daje niezależność, ale wymaga regularnej kontroli jakości wody. Jeżeli do studni dostaną się bakterie, na przykład po zalaniu, remoncie, awarii szamba lub zanieczyszczeniu ujęcia, jedną z metod odkażania jest dezynfekcja podchlorynem sodu 15%.

Najważniejsze: dezynfekcja studni nie zastępuje badania wody. Po zakończeniu chlorowania i płukania woda przeznaczona do picia powinna zostać przebadana mikrobiologicznie w laboratorium lub właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Czym jest podchloryn sodu 15%?

Podchloryn sodu, czyli NaOCl, to wodny roztwór związku chloru. W kontakcie z wodą tworzy między innymi aktywne formy chloru, które działają utleniająco i niszczą bakterie oraz inne mikroorganizmy.

W praktyce do dezynfekcji stosuje się roztwory o określonej zawartości aktywnego chloru. W tym artykule wszystkie obliczenia odnoszą się do podchlorynu sodu 15%.

Uwaga na stężenie: jeśli używasz podchlorynu o innym stężeniu, na przykład 10%, 12% lub preparatu domowego typu wybielacz, dawki z tego artykułu nie można stosować bez przeliczenia.

Ważne praktycznie: podchloryn sodu z czasem traci aktywny chlor, szczególnie przy przechowywaniu w cieple, świetle lub długo po otwarciu. Do dezynfekcji studni najlepiej używać świeżego preparatu, przechowywanego w chłodnym i zacienionym miejscu.

Kiedy należy dezynfekować studnię?

Dezynfekcję studni wykonuje się wtedy, gdy istnieje ryzyko skażenia mikrobiologicznego wody lub gdy studnia była naruszona technicznie.

Dezynfekcja jest wskazana:

po wybudowaniu nowej studni, przed jej użytkowaniem,
po czyszczeniu, szlamowaniu lub remoncie studni,
po wymianie pompy lub ingerencji w instalację,
po zalaniu studni wodą opadową lub powodziową,
po stwierdzeniu bakterii w badaniu wody,
po przypadkowym zanieczyszczeniu ujęcia.

Dezynfekcja nie wystarczy, gdy:

studnia jest nieszczelna lub źle obudowana,
ujęcie znajduje się zbyt blisko szamba lub gnojownika,
skażenie bakteriologiczne stale powraca,
woda ma trwałe zanieczyszczenia chemiczne,
warstwa wodonośna jest zanieczyszczona.

Jeżeli problem wraca po każdej dezynfekcji, trzeba szukać przyczyny: nieszczelnej obudowy, złego usytuowania studni, skażenia gruntu lub problemów z instalacją.

Jaka dawka podchlorynu sodu 15% na 1 m³ wody?

Dla studni kopanej stosuje się praktyczną dawkę:

0,6 litra podchlorynu sodu 15% na każdy 1 m³ wody w studni

Oznacza to, że najpierw trzeba obliczyć ilość wody w studni, a następnie przemnożyć ją przez 0,6 litra.

Objętość wody w studni	Ilość podchlorynu sodu 15%
1 m³, czyli 1000 l wody	około 0,6 l
2 m³	około 1,2 l
3 m³	około 1,8 l
4 m³	około 2,4 l
5 m³	około 3,0 l

Wzór na ilość preparatu:
ilość podchlorynu 15% [l] = objętość wody w studni [m³] × 0,6

Nie dawkuj „na oko”. Zbyt mała ilość może nie odkazić studni skutecznie, a zbyt duża utrudni późniejsze wypłukanie chloru z wody i instalacji.

Jak obliczyć objętość wody w studni?

Do obliczenia dawki potrzebna jest objętość wody, a nie całkowita głębokość studni. Liczy się aktualna wysokość słupa wody od lustra wody do dna.

Zmierz średnicę studni.
Zmierz wewnętrzną średnicę cembrowiny w metrach, na przykład 0,8 m, 1,0 m albo 1,2 m.
Zmierz wysokość słupa wody.
Opuść do studni czystą tyczkę lub sznurek z ciężarkiem i zmierz odległość od lustra wody do dna studni.
Oblicz objętość wody.
Użyj wzoru dla walca: V [l] = d × d × h × 785.
Przelicz litry na metry sześcienne.
V [m³] = V [l] / 1000.

Wzór:
V [l] = d × d × h × 785

gdzie:

d — średnica studni w metrach,
h — wysokość słupa wody w metrach,
785 — współczynnik wynikający z objętości walca i przeliczenia m³ na litry.

Przykład 1: studnia o średnicy 1,0 m i słupie wody 3,0 m

V [l] = 1,0 × 1,0 × 3,0 × 785 = 2355 l, czyli około 2,36 m³.

Ilość podchlorynu 15%: 2,36 × 0,6 = około 1,4 l.

Przykład 2: studnia o średnicy 0,8 m i słupie wody 2,0 m

V [l] = 0,8 × 0,8 × 2,0 × 785 = około 1005 l, czyli około 1,0 m³.

Ilość podchlorynu 15%: 1,0 × 0,6 = około 0,6 l.

Dezynfekcja studni podchlorynem sodu 15% — krok po kroku

Przed rozpoczęciem: w czasie dezynfekcji i przez cały czas kontaktu z chlorem nie używaj wody ze studni do picia, gotowania, mycia żywności, kąpieli ani pojenia zwierząt.

Krótka instrukcja

Zmierz studnię.
Zmierz średnicę studni i wysokość słupa wody.
Oblicz objętość wody.
V [l] = d × d × h × 785, a następnie V [m³] = V [l] / 1000.
Oblicz ilość podchlorynu 15%.
Ilość preparatu [l] = 0,6 × objętość wody [m³].
Przygotuj roztwór roboczy.
Odmierzoną ilość podchlorynu rozcieńcz w wiadrze z czystą wodą, zwykle do 10–20 litrów.
Wlej roztwór do studni.
Rozprowadź go możliwie równomiernie po powierzchni wody.
Wymieszaj wodę w studni.
Użyj czystej tyczki albo kilkukrotnie czerp wodę wiadrem i wlewaj ją z powrotem.
Przepuść chlorowaną wodę przez instalację.
Jeśli studnia zasila dom, otwieraj kolejno krany do momentu wyczucia zapachu chloru, a następnie je zakręć.
Odczekaj 12–24 godziny.
W tym czasie nie korzystaj z wody.
Wypłucz studnię i instalację.
Pompuj wodę do wyraźnego zmniejszenia, a następnie zaniku zapachu chloru.
Zleć badanie wody.
Po dezynfekcji i przepłukaniu potwierdź bezpieczeństwo wody badaniem laboratoryjnym.

Pełna procedura dezynfekcji

1. Przygotowanie i czyszczenie studni

Jeżeli studnia jest zamulona, zalana lub dawno nieczyszczona, samo wlanie podchlorynu może nie wystarczyć. Najpierw trzeba usunąć źródła zanieczyszczeń.

Wypompuj wodę do poziomu umożliwiającego czyszczenie, jeśli można to zrobić bezpiecznie.
Usuń muł, piasek, liście, owady i inne zanieczyszczenia stałe.
Wyszoruj cembrowinę, elementy czerpalne i dostępne części konstrukcji.
Uszczelnij widoczne ubytki, szpary i miejsca, którymi może napływać brudna woda.
Odczekaj, aż studnia ponownie napełni się wodą do typowego poziomu.

Przy czyszczeniu cembrowiny można użyć słabszego roztworu dezynfekcyjnego. W instrukcjach sanitarnych spotyka się proporcję: około 7 ml podchlorynu sodu w 2 kubkach wody.

2. Obliczenie dawki podchlorynu

Zmierz średnicę wewnętrzną studni: d [m].
Zmierz wysokość słupa wody: h [m].
Oblicz objętość: V [l] = d × d × h × 785.
Przelicz litry na m³: V [m³] = V [l] / 1000.
Oblicz dawkę: podchloryn 15% [l] = V [m³] × 0,6.

Przykład: jeśli w studni jest 2,36 m³ wody, dawka wynosi: 2,36 × 0,6 = około 1,4 l podchlorynu sodu 15%.

3. Przygotowanie roztworu roboczego

Załóż rękawice, okulary ochronne i odzież roboczą.
Odmierz wyliczoną ilość podchlorynu 15%.
Do czystego wiadra wlej 10–20 l wody.
Powoli dodaj podchloryn do wody i ostrożnie wymieszaj.
Nie mieszaj podchlorynu z żadnymi innymi środkami chemicznymi.

Nie wolno mieszać podchlorynu z kwasami, odkamieniaczami, octem, amoniakiem ani innymi środkami czyszczącymi. Może to prowadzić do wydzielania niebezpiecznych gazów.

4. Wlanie roztworu i wymieszanie wody

Wlej przygotowany roztwór do studni.
Staraj się rozprowadzić go możliwie równomiernie po powierzchni wody.
Wymieszaj wodę czystą żerdzią albo przez czerpanie wiadrem i wlewanie z powrotem.
Jeśli studnia zasila instalację domową, uruchom pompę.
Otwieraj kolejno wszystkie punkty poboru wody do momentu wyczucia zapachu chloru.
Zakręć krany i pozostaw chlorowaną wodę w studni oraz instalacji na czas kontaktu.

5. Czas kontaktu

Wodę z podchlorynem pozostawia się w studni zwykle na 12–24 godziny. W tym czasie nie wolno używać jej do picia, gotowania, mycia żywności, kąpieli ani pojenia zwierząt.

Krótszy czas może być niewystarczający przy silnym zanieczyszczeniu. Dłuższy kontakt może natomiast utrudnić późniejsze wypłukanie instalacji z chloru.

6. Płukanie studni i instalacji

Po 12–24 godzinach rozpocznij pompowanie wody ze studni.
Nie kieruj silnie chlorowanej wody bezpośrednio na rośliny, do oczka wodnego, stawu ani przydomowej oczyszczalni.
Pompuj wodę do wyraźnego zmniejszenia zapachu chloru.
W instalacji domowej otwieraj kolejno wszystkie krany i płucz przewody.
Kontynuuj płukanie do praktycznego zaniku zapachu chloru.
Dla kontroli użyj prostego testu paskowego lub kropelkowego do pomiaru chloru wolnego.

7. Studnie wiercone i abisyńskie — ważna uwaga

Dezynfekcja studni kopanej jest prostsza, ponieważ można łatwiej obliczyć objętość wody i wymieszać roztwór. W przypadku studni wierconych oraz abisyńskich dezynfekcja jest trudniejsza technicznie, a przyczyną zanieczyszczenia może być nie sama studnia, lecz warstwa wodonośna lub instalacja.

W takich przypadkach warto skonsultować sposób postępowania z lokalną stacją sanitarno-epidemiologiczną albo specjalistyczną firmą od studni i uzdatniania wody.

Jaki poziom chloru w wodzie jest dopuszczalny?

Po dezynfekcji woda powinna zostać wypłukana tak, aby nie miała wyraźnego zapachu chloru. Sam zapach nie jest jednak precyzyjnym pomiarem. Najprościej użyć testu do oznaczania chloru wolnego.

Wartość odniesienia:
chlor wolny w wodzie przeznaczonej do spożycia: do 0,3 mg/l

W praktyce po płukaniu woda nie powinna wyraźnie pachnieć chlorem, a pomiar wolnego chloru powinien mieścić się w dopuszczalnym zakresie. Jeżeli test pokazuje zbyt wysoką wartość, należy kontynuować płukanie.

Uwaga: prawidłowy poziom chloru nie oznacza automatycznie, że woda jest bezpieczna do picia. Chlor nie rozwiązuje problemów chemicznych, takich jak azotany, metale ciężkie, pestycydy czy inne zanieczyszczenia.

Badanie wody po dezynfekcji

Po zakończeniu dezynfekcji i dokładnym przepłukaniu studni należy potwierdzić skuteczność odkażania badaniem wody. Dotyczy to szczególnie studni używanej do picia, gotowania i przygotowywania posiłków.

Co zbadać po dezynfekcji?

bakterie grupy coli,
Escherichia coli,
enterokoki kałowe,
ogólną liczbę mikroorganizmów, jeśli laboratorium zaleca taki zakres,
podstawowe parametry fizykochemiczne przy studni używanej do picia.

Kiedy badać wodę?

po dezynfekcji i dokładnym wypłukaniu instalacji,
po powodzi lub zalaniu studni,
po remoncie studni lub instalacji,
po każdej awarii szamba w pobliżu ujęcia,
regularnie, najlepiej co najmniej raz w roku.

Jeżeli mimo prawidłowo wykonanej dezynfekcji skażenie wraca, należy szukać przyczyny konstrukcyjnej lub środowiskowej: nieszczelnej cembrowiny, napływu wód powierzchniowych, zbyt małej odległości od szamba, nieprawidłowej obudowy albo zanieczyszczonej warstwy wodonośnej.

Bezpieczeństwo pracy z podchlorynem sodu 15%

Podchloryn sodu 15% jest środkiem silnie alkalicznym i utleniającym. Może podrażniać lub uszkadzać skórę, oczy i drogi oddechowe. Wymaga ostrożności podczas przelewania, rozcieńczania i stosowania.

Podczas pracy stosuj:

rękawice odporne chemicznie,
okulary lub gogle ochronne,
odzież roboczą z długim rękawem,
dobrą wentylację,
stabilne, opisane pojemniki,
ostrożność przy przelewaniu.

Nie wolno:

mieszać podchlorynu z kwasami, octem, odkamieniaczami ani amoniakiem,
wdychać oparów bezpośrednio z pojemnika,
przelewać środka do butelek po napojach,
stosować w pobliżu żywności,
zostawiać preparatu w zasięgu dzieci i zwierząt,
używać wody ze studni w czasie dezynfekcji.

W razie kontaktu z oczami lub skórą należy natychmiast płukać dużą ilością czystej wody. Przy podrażnieniu, bólu, kaszlu, duszności lub oparzeniu trzeba skontaktować się z lekarzem.

Podsumowanie

Do dezynfekcji studni kopanej przy użyciu podchlorynu sodu 15% stosuje się dawkę około 0,6 litra preparatu na każdy 1 m³ wody.

Aby obliczyć potrzebną ilość, zmierz średnicę studni i wysokość słupa wody, policz objętość, a następnie pomnóż wynik w metrach sześciennych przez 0,6.

Po wlaniu roztworu do studni wodę należy dokładnie wymieszać, pozostawić na 12–24 godziny, a następnie intensywnie wypłukać studnię i instalację.

Ostatecznym potwierdzeniem bezpieczeństwa wody nie jest zapach ani wygląd, ale badanie laboratoryjne.

Źródła i podstawa merytoryczna

Instrukcja czyszczenia i dezynfekcji studni — PSSE Kłodzko: gov.pl/web/psse-klodzko/instrukcja-czyszczenia-i-dezynfekcji-studni
Studnie — czyszczenie i dezynfekcja — PSSE Brzozów: gov.pl/web/psse-brzozow/studnie-czyszczenie-i-dezynfekcja
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi: eli.gov.pl/eli/DU/2017/2294/ogl

Uwaga: artykuł ma charakter informacyjny i dotyczy typowej dezynfekcji studni kopanej. W przypadku studni publicznych, ujęć wykorzystywanych w działalności gospodarczej, zakładów produkcji żywności, studni po powodzi, studni wierconych lub nawracającego skażenia należy skonsultować postępowanie z właściwą stacją sanitarno-epidemiologiczną albo specjalistą od ujęć wody.

Ile podchlorynu sodu potrzeba do dezynfekcji studni?